Կարդա՛ տեքստը և  կատարի՛ր առաջադրանքները։ 

«Շոկոլադ» բառն ունի հնագույն պատմություն: Այն նշանակում է «դառը ջուր» կամ «դառը ըմպելիք»: 

Եվրոպացիները կակաոն ու շոկոլադը բացահայտել են 16-րդ դարում՝ դեպի Ամերիկա կատարած իրենց ճանապարհորդությունների ժամանակ: Հին ժամանակներում շոկոլադը խմում էին, ոչ թե ուտում։ Այն դառը, տաք ըմպելիք էր, որը պատրաստվում էր կակաոյի հատիկներից։ 

Շոկոլադը շատերի սիրելի քաղցրավենիքներից է։ Այն պատրաստվում է կակաոյի հատիկներից, որոնք աճում են տաք երկրներում՝ Աֆրիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Ասիայի որոշ երկրներում։ Կակաոյի մի ծառը տարեկան տալիս է մոտ 1700 հատ կակաոյի հատիկ: Դրանից կարող են պատրաստել մոտավորապես մեկ կիլոգրամ շոկոլադ։ Սկզբում կակաոյի հատիկները հավաքում են, չորացնում, ապա աղում ու վերածում հեղուկ շոկոլադի։ Հետո ավելացնում են շաքարավազ, կաթ կամ այլ բաղադրիչներ՝ կախված նրանից, թե ինչ տեսակի շոկոլադ են ուզում պատրաստել։ 

Շոկոլադը լինում է տարբեր՝ մուգ, կաթնային, սպիտակ և նույնիսկ ընկույզով կամ մրգերով։ Մուգ շոկոլադի մեջ կակաոն շատ է, և այն մի քիչ թթու համ ունի, իսկ կաթնայինը քաղցր է ու փափուկ։ Սպիտակ շոկոլադում  կակաո չկա: Այն պատրաստվում է կակաոյի յուղից, բայց կակաոյի փոշի չի պարունակում։  

Բացի համեղ լինելուց, շոկոլադը կարող է նաև օգտակար լինել, եթե չափավոր ուտենք։ Այն բարձրացնում է տրամադրությունը և երբեմն օգնում է կենտրոնանալ։ Բայց պետք չէ շատ շոկոլադ ուտել, քանի որ այն ունի շաքար և կարող է վնասել ատամները։ 

Շոկոլադը օգտագործվում է նաև տորթերի, բլիթների և տարբեր քաղցրավենիքների մեջ։ Շատ երեխաներ սիրում են շոկոլադե սառույց կամ շոկոլադով պատված մրգեր։  

Աշխարհում ամենամեծ շոկոլադե սալիկը կշռում էր ավելի քան 5 տոննա: Այն պատրաստվել է Անգլիայում՝ 2011 թվականին։ 

Շոկոլադը Հայաստան է հասել մոտավորապես 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Սկզբում շոկոլադը բերում էին պատրաստի սալիկների կամ փոշու տեսքով։ Այն վաճառվում էր խանութներում՝ որպես թանկարժեք ուտելիք, և համարվում էր նորաձև քաղցրավենիք։ Հետագայում՝ հատկապես 20-րդ դարի կեսերին, սկսվեց շոկոլադի արտադրություն նաև Հայաստանում։ 
Առաջադրանքներ 
 
 

1. Հին  ժամանակներում ինչի՞ց էին պատրաստում շոկոլադը: Սկզբում շոկոլադը բերում էին պատրաստի սալիկների կամ փոշու տեսքով: 

2. Ի՞նչ տեսակի շոկոլադներ կան: Մուգ շոկոլադ, կաթնային շոկոլադ, Սպիտակ շոկոլադ,  

3. Նշի՛ր ճիշտ պատասխանը: Ինչի՞ց է պատրաստվում սպիտակ շոյոլադը: 
    

• Սպիտակ շոկոլադը պատրաստվում է կակաոյի փոշուց: 

• Սպիտակ շոկոլադը պատրաստվում է կակաոյի յուղից: 

• Սպիտակ շոկոլադը պատրաստվում է միայն շաքարից: 

• Սպիտակ շոկոլադ գոյություն չունի: 

4. Տեքստից դո՛ւրս գրիր այն հատվածները, որտեղ նշված է շոկոլադի օգտակար ու վնասակար հատկությունների մասին: 

Բացի համեղ լինելուց, շոկոլադը կարող է նաև օգտակար լինել, եթե չափավոր ուտենք։ Այն բարձրացնում է տրամադրությունը և երբեմն օգնում է կենտրոնանալ։ Բայց պետք չէ շատ շոկոլադ ուտել, քանի որ այն ունի շաքար և կարող է վնասել ատամները։ 

5. Նշի՛ր ճիշտ պատասխանը:  
 
Մի փոքր թթու համ ունի. 

• մուգ շոկոլադը, 

• սպիտակ շոկոլոադը, 

• կաթնային շոկոլադը, 

• ընկույզով շոկոլադը: 

5․ Տեքստից դո՛րս գրիր ամենահետաքրքիր տեղեկությունը: 

Շոկոլադը Հայաստան է հասել մոտավորապես 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Սկզբում շոկոլադը բերում էին պատրաստի սալիկների կամ փոշու տեսքով։ Այն վաճառվում էր խանութներում՝ որպես թանկարժեք ուտելիք, և համարվում էր նորաձև քաղցրավենիք։ 

 
6․ Տեքստից դո՛ւրս գրիր երեք թվանշան ու գրի՛ր տառերով: 

1700-Հազար յոթ հարյուր 

2011-Երկու հազար տասնմեկ 

16-Տասնվեց 

 
7․ Տրված բառերից որի՞ դիմաց է սխալ նշված նրա տեսակը, 

• ջուր – պարզ, 

• շաքարավազ – բարդ, 

• կաթնային –ածանցավոր, 

• թանկարժեք –ածանցավոր: 

8․ Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասխանը։  
«Շոկոլադ», «կակաո» բառերը ցույց են տալիս. 

• առարկա, 

• թիվ, 

• հատկանիշ, 

• գործողություն: 
   

9․  Գրի՛ր տեքստում մգացված բառերի հականիշները: դառը-քաղծր, տաք-սառ, սպիտակ-սև, փափուկ-կոշտ,  

 
10․ Լրացրո՛ւ բաց թողնված կետադրական նշանը: 

 
Շոկոլադը դառը, տաք ըմպելիք էր, որը պատրաստվում էր կակաոյի հատիկներից: 

Մեր մոլորակի վրա ապրում են միլիոնավոր տարբեր կենդանիներ։ Յուրաքանչյուր կենդանի ունի իր հատուկ բնակավայրը և ապրելակերպը։

**Անտառային կենդանիները** ապրում են խիտ ծառերի միջև։ Նրանցից ամենահայտնին են արջերը, գայլերը և աղվեսները։ Արջերը խոշոր և ուժեղ կենդանիներ են, որոնք ձմռանը քնում են իրենց որջերում։ Գայլերը գիշերային գազաններ են և որսորդություն են անում խմբերով։ Աղվեսները խելացի և խորամանկ կենդանիներ են, որոնք հաճախ խաբում են մյուս կենդանիներին։

**Ծովային կենդանիները** ապրում են օվկիանոսների և ծովերի խորությունում։ Կետերը, դելֆինները և ձկները տարբեր խորություններում են ապրում։ Կետերը ամենախոշոր կենդանիներն են աշխարհում։ Դելֆինները խելամիտ կենդանիներ են, որոնք կարող են շփվել մարդկանց հետ։

**Անապատային կենդանիները** հարմարվել են տաք և չոր պայմաններին։ Ուղտերը կարող են երկար ժամանակ ապրել առանց ջրի։ Նրանց կարճաթ եղունգները օգնում են քավարի վրա քայլել։ Վիշապները և օձերը սառնարյուն կենդանիներ են, որոնք օրվա տաք ժամերին թաքնվում են ապառաժների տակ։

Բոլոր կենդանիները կարևոր դեր են խաղում բնության հավասարակշռության պահպանման գործում։ Որսորդները վերահսկում են բուսակեր կենդանիների թիվը, իսկ բուսակերները օգնում են բույսերի սերմնաբծության գործում։

—

## Առաջադրանքներ

**1.** Ինչպիսի՞ կենդանիներ են արջերը ըստ տեքստի։

ա) փոքր և թույլ  

բ) խոշոր և ուժեղ  

գ) արագ և ճկուն

**2.** Ե՞րբ են քնում արջերը։

ա) ամռանը  

բ) գարնանը  

գ) ձմռանը

**3.** Ինչպե՞ս են որսորդություն անում գայլերը։

ա) մենակ  

բ) խմբերով  

գ) զույգերով

**4.** Ամենախոշոր կենդանիներն ի՞նչ են։

ա) արջերը  

բ) ուղտերը  

գ) կետերը

**5.** Ո՞րն է դելֆինների հատկանիշը։

ա) չարություն  

բ) խելամտություն  

գ) ծանրություն

**6.** Ինչո՞ւ են ուղտերը կարող երկար ապրել առանց ջրի։

ա) նրանք ջուր չեն խմում  

բ) նրանք հարմարվել են անապատի պայմաններին  

գ) նրանք միայն կաթ են խմում

**7.** Ե՞րբ են թաքնվում վիշապները և օձերը։

ա) գիշերը  

բ) առավոտյան  

գ) օրվա տաք ժամերին

**8.** Ինչո՞ւ են կարևոր բոլոր կենդանիները։

ա) նրանք գեղեցիկ են  

բ) նրանք կարևոր դեր են խաղում բնության հավասարակշռության մեջ  

գ) նրանք մեծ են

**9.** Տեքստից գրի՛ր երկու գոյական, որոնք ունեն -ություն ածանց․ որսորդություն, խորություն

**10.** Գտի՛ր տեքստում մեկ բարդ բառ և գրի՛ր այն․ բնակավայր

**11.** Տեքստից դո՛ւրս գրիր մեկ պատմողական նախադասություն․

Յուրաքանչյուր կենդանի ունի իր հատուկ բնակավայրը և ապրելակերպը։

**12.** Տեքստից դո՛ւրս գրիր մեկ բաղադրիչ նախադասություն․

Վիշապները և օձերը սառնարյուն կենդանիներ են, որոնք օրվա տաք ժամերին թաքնվում են ապառաժների տակ։

**13.** Հետևյալ գոյականներից առաջ գրի՛ր նրանց հատկանիշները ցույց տվող բառեր․

— ___ խոշոր__ արջեր

— __մեծ___ կենդանիներ  

— ___ կապույտ__ օվկիանոսներ

**14.** Ընդգծի՛ր սխալ պատասխանը․

— խելամիտ — ածանցավոր

— խոշոր — պարզ

— որսորդություն — պարզ  

— գիշերային — ածանցավոր

**15.** Կազմի՛ր երկու նախադասություն՝ օգտագործելով «կենդանիներ» և «բնություն» բառերը․

Կենդանիները կարևոր դեր ունեն մեր կյանքում: Ես շատ եմ սիրում Իջևանի բնությունը: